{"id":6722,"date":"2025-09-18T08:02:05","date_gmt":"2025-09-18T08:02:05","guid":{"rendered":"https:\/\/mitrovicagreenfest.com\/?p=6722"},"modified":"2025-09-18T08:02:07","modified_gmt":"2025-09-18T08:02:07","slug":"green-talks-e-verteta-mbi-ndotjen-kimike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mitrovicagreenfest.com\/sq\/green-talks-e-verteta-mbi-ndotjen-kimike\/","title":{"rendered":"Green Talks: “E v\u00ebrteta mbi ndotjen kimike”"},"content":{"rendered":"\n

Prof. Asoc. Dr. Milihate Aliu sqaroi se merkuri (Hg)<\/strong>, i njohur nga populli si \u201czhiva\u201d, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb metal me toksicitet t\u00eb lart\u00eb<\/strong> dhe ndikim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb sistemin nervor, sidomos te f\u00ebmij\u00ebt dhe fetuset. Forma m\u00eb e rrezikshme e tij \u00ebsht\u00eb metil-merkuri<\/strong>, q\u00eb lidhet ngusht\u00eb me neurotoksicitetin<\/strong> dhe mund t\u00eb shkaktoj\u00eb d\u00ebmtime serioze t\u00eb sh\u00ebndetit.<\/p>\n\n\n\n

Sipas Agjencis\u00eb Amerikane p\u00ebr Mbrojtjen e Mjedisit (EPA)<\/strong>, doza maksimale e pranueshme ditore p\u00ebr metil-merkurin \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm 0.1 mikrogram p\u00ebr kilogram pesh\u00eb trupore <\/strong>(0.1 \u03bcg\/kg\/dit\u00eb)\u201d. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vlerat m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb toleruara p\u00ebr ndonj\u00eb substanc\u00eb toksike, gj\u00eb q\u00eb tregon rrezikshm\u00ebrin\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb lart\u00eb<\/strong> q\u00eb paraqet ky ndot\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n

Sipas saj, edhe pse disa metale t\u00eb r\u00ebnda si bakri (Cu) apo zinku (Zn) jan\u00eb element\u00eb t\u00eb nevojsh\u00ebm p\u00ebr organizmin n\u00eb sasi t\u00eb vogla, n\u00eb p\u00ebrqendrime t\u00eb larta ata mund t\u00eb b\u00ebhen potencialisht toksike<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Studimet e prezantuara nga Prof. Aliu tregojn\u00eb se zona e hulumtuar p\u00ebrfshin Mitrovic\u00ebn, Zve\u00e7anin dhe Vushtrrin\u00eb<\/strong>, me nj\u00eb sip\u00ebrfaqe mbi 301.5 km\u00b2<\/strong>. Kjo zon\u00eb \u00ebsht\u00eb ndotur historikisht nga industria e r\u00ebnd\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht nga p\u00ebrpunimi i metaleve t\u00eb r\u00ebnda. Jan\u00eb marr\u00eb 156 mostra t\u00eb tok\u00ebs<\/strong> nga nj\u00eb rrjet i rregullt i marrjes s\u00eb mostrave dhe jan\u00eb analizuar me metoda moderne laboratorike. P\u00ebrqendrimi i merkurit shtrihej nga 0.02 mg\/kg deri n\u00eb 11 mg\/kg, nd\u00ebrsa p\u00ebrqendrimi mesatar ishte 0.2 mg\/kg.<\/p>\n\n\n\n

\u201cN\u00eb k\u00ebto zona, ndotja nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb supozim, por nj\u00eb fakt i d\u00ebshmuar shkenc\u00ebrisht<\/strong>,\u201d theksoi ajo. Ndotja n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb p\u00ebrfshin substanca toksike si merkuri, kadmiumi, plumbi dhe acid sulfurik, si dhe grimca metalesh t\u00eb liruara nga shkritoret, fabrikat e baterive, p\u00ebrdorimi i acidit sulfurik dhe proceset e elektroliz\u00ebs. P\u00ebr dekada me rradh\u00eb, k\u00ebto substanca kan\u00eb ndotur ajrin, tok\u00ebn dhe ujin n\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon, ku metalet toksike bioakumulohen n\u00eb mjedis dhe p\u00ebrhapen p\u00ebrmes zinxhirit ushqimor, duke shkaktuar ndikime t\u00eb m\u00ebdha negative n\u00eb sh\u00ebndetin publik t\u00eb komunitetit lokal.<\/p>\n\n\n\n

Duke qen\u00eb se merkuri p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb rrezik serioz p\u00ebr komunitetin lokal dhe mjedisin, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb t\u00eb analizohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb thelluar burimet, p\u00ebrhapja dhe pasojat afatgjata t\u00eb ndotjes me Hg n\u00eb zon\u00ebn industriale t\u00eb rajonit t\u00eb Mitrovic\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n

Prof. Aliu theksoi se vet\u00ebm matja e p\u00ebrqendrimit t\u00eb nj\u00eb metali nuk \u00ebsht\u00eb e mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsuar nivelin e ndotjes. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim p\u00ebrdoren indekse shkencore<\/strong>, si faktori i kontaminimit, faktori i pasurimit dhe indeksi i rrezikut ekologjik. K\u00ebta tregues ndihmojn\u00eb n\u00eb identifikimin n\u00ebse ndotja ka origjin\u00eb natyrore apo antropogjene (nga aktiviteti i njeriut).<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb prezantimit, ajo sugjeroi nevoj\u00ebn p\u00ebr strategji konkrete p\u00ebr t\u00eb monitoruar dhe menaxhuar ndotjen, p\u00ebr t\u00eb mbrojtur sh\u00ebndetin e njer\u00ebzve dhe mjedisin:<\/p>\n\n\n\n